2025 yazı, Türkiye’nin birçok bölgesinde geniş çaplı orman yangınlarının yaşandığı bir dönem oldu. Bu yangınlar yalnızca iklim koşullarının değil, aynı zamanda insan kaynaklı ihmallerin ve yanlış uygulamaların bir sonucu olarak ortaya çıktı.

Kızılçam ormanlarında yangın, ekolojik döngünün doğal bir parçasıdır. Bu türler, evrimsel süreçte yangına uyum sağlamış, hatta varlıklarını sürdürmek için bu döngüye ihtiyaç duymuştur. Yangın sonrasında açılan kozalaklar yeni filizlere, küller ise toprağın besin dengesine dönüşür. Ancak son yıllarda gözlenen yangınlar, bu doğal mekanizmanın sınırlarını aşmış durumdadır. Uzayan yaz mevsimi, artan sıcak hava dalgaları, düşen nem oranı ve şiddetli rüzgârlar, yangınların sıklığını ve etkisini belirgin biçimde artırmaktadır.

İklim değişikliği, yangın riskini sadece meteorolojik olarak değil, sosyo-ekonomik açıdan da derinleştirmektedir. Kırsal alanlarda enerji altyapılarının yetersiz bakımı, “arazi temizliği” adı altında yapılan ot yakma gibi uygulamalar ve hızlı yapılaşma süreçleri, yangınların çıkış nedenleri arasında önemli bir yer tutar. Bu tür uygulamalar, orman ekosistemlerinin kendi dinamiklerine yapılan doğrudan müdahalelerdir ve ekolojik dengeyi kalıcı biçimde zedeler.

Yangınla mücadele yöntemleri konusunda kamusal algı ile teknik gerçeklik arasında da ciddi bir fark bulunmaktadır. Yangın anlarında sıkça dile getirilen “uçaklar nerede” sorusu, müdahalenin yalnızca görünür bir kısmına odaklanır. Oysa Akdeniz kuşağındaki kızılçam ve makilik alanlarda yangınla mücadele, farklı araçların eş zamanlı ve koordineli çalışmasını gerektirir.

Bu çerçevede kullanılan temel yöntemler şunlardır:

Uçaklar, yangının hızlı yayılım gösterdiği aşamalarda alevin ilerlemesini yavaşlatmak için su veya köpük bırakır. Ancak etkileri kısa sürelidir ve rüzgâr koşullarına bağlıdır. Kontrol altına alınan alanlarda yapılan soğutma çalışmalarında daha verimli sonuç verirler.

Helikopterler, manevra kabiliyetleri sayesinde dağlık ve erişimi zor bölgelerde etkilidir. Su kovalarıyla hedefli atım yapabilirler ve özellikle yeniden tutuşma riskinin yüksek olduğu noktalarda soğutma çalışmalarına destek sağlarlar.

Arazözler, yangın hattına en fazla yaklaşabilen kara araçlarıdır. Yüksek basınçla doğrudan alev hattına su püskürtürler ve müdahalenin temel unsurlarından biridir.

Dozerler, yangının ilerlemesini sağlayan bitki örtüsünü sıyırarak yangın şeridi açar ve yakıt zincirini fiziksel olarak keser. Kızılçam ve makilik alanlarda, yangının yönünü değiştirmede ve ilerleyişini durdurmada en etkili araçlardan biridir.

Yer ekipleri ise arazöz ve dozerlerin ulaşamadığı alanlarda doğrudan müdahale eder; rüzgâr yönü ve arazi eğimini dikkate alarak savunma hattı oluşturur ve sıcak noktaların yeniden tutuşmasını engeller.

Yangın sonrası süreçte, “yeniden ağaçlandırma” adı altında yapılan hızlı müdahaleler de çoğu zaman ekosistemin kendi yenilenme potansiyelini sekteye uğratır. Akdeniz ormanları, belirli aralıklarla gerçekleşen yangınlara doğal olarak uyum sağlamıştır. Doğru yaklaşım, yanmış alanların kendini yenilemesine fırsat tanımak, toprağın ve bitki örtüsünün kendi ritmini bulmasını beklemektir.

Bu bağlamda, yangınları yalnızca “afet” kategorisinde değerlendirmek eksik bir yaklaşımdır. Yangın, hem doğanın döngüsünün bir parçası hem de insan faaliyetlerinin doğrudan bir sonucudur. Bu gerçeği kabul etmek, uzun vadeli planlama ve risk yönetimi açısından kritik önemdedir.

Kalıcı bir çözüm, farkındalık temelli bir yaklaşım gerektirir. Yaşadığımız ekosistemin sınırlarını, bitki örtüsünü, iklimsel özelliklerini ve risklerini anlamak; bireysel ve kurumsal düzeyde sorumluluk almanın ilk adımıdır.

Orman yangınları, yalnızca doğayı değil, doğayla kurduğumuz ilişkiyi de sorgulamamıza neden olur. Gerçek yenilenme, doğanın kendi döngüsünü anlamak ve bu döngüyle uyumlu politikalar geliştirmekle başlar.